HIPS®: Προστατευτικά ισχίων για τη μείωση του κινδύνου κατάγματος ισχίου μετά από πτώσεις

Εκτυπώστε το άρθρο Email This Post
Post2PDF

Οι πτώσεις είναι η πιο συχνή αιτία πρόκλησης κατάγματος του ισχίου. Περίπου ένας στους τρεις άνω των 65 ετών πέφτει τουλάχιστον μία φορά κάθε χρόνο και στις μισές περιπτώσεις οι πτώσεις είναι επαναλαμβανόμενες [1]. Μάλιστα, η συχνότητα των πτώσεων αυξάνει εκθετικά με την ηλικία για άτομα άνω των 60 ετών.

Ενδιαφέρον επιδημιολογικό στοιχείο αποτελεί το γεγονός ότι περίπου το 75% των καταγμάτων του ισχίου συμβαίνει στις γυναίκες [2], ενώ συνολικά στο 5-10% των ατόμων που έχουν υποστεί κάταγμα ισχίου, επισυμβαίνει νεότερο κάταγμα ισχίου κατά μέσο όρο μέσα σε 3,3 έτη [3]. Τα αποτελέσματα ενός κατάγματος ισχίου είναι η μακρόχρονη νοσηλεία, ο χρόνιος πόνος, ο περιορισμός της κινητικότητας (40% καταλήγει με μόνιμη αναπηρία), η αδυναμία εκτέλεσης καθημερινών δραστηριοτήτων και η μείωση της ανεξαρτησίας (το 60% απαιτεί περίθαλψη για ένα έτος) [4,5]. Θνησιμότητα μετά από κάταγμα ισχίου καταγράφεται σε ποσοστό 20-24% εντός του πρώτου έτους, ενώ αυξημένος παραμένει ο κίνδυνος θανάτου για τα επόμενα 5 έτη [5]. Όλα τα παραπάνω έχουν τεράστιο αντίκτυπο στην ποιότητα ζωής και συντελούν σε σημαντικά πρωτογενή και δευτερογενή κόστη που επηρεάζουν τόσο το σύστημα υγείας όσο και τους ίδιους τους ασθενείς και το οικογενειακό τους περιβάλλον.    

Για την αποφυγή των πτώσεων, ανάμεσα στα μη κλινικά και φαρμακολογικά μέσα, περιλαμβάνονται α) η κατάλληλη διαμόρφωση του χώρου εργασίας και κατοικίας, β) η χρήση βοηθημάτων βάδισης, γ) ορθοπαιδικών υποδημάτων, δ) διατήρηση σωστής στάσης σώματος κατά τη διάρκεια των δραστηριοτήτων, ε) ο περιορισμός των δραστηριοτήτων, καθώς και στ) μία σειρά ασκήσεων για την εκπαίδευση ισορροπίας, συντονισμού και λειτουργικής ικανότητας [1]. Σε συνδυασμό με όλα τα παραπάνω μέσα πρόληψης των πτώσεων, ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα διαχείρισης πτώσεων περιλαμβάνει τη χρήση προστατευτικών ισχίων τα οποία μπορούν να μειώσουν τον κίνδυνο πρόκλησης κατάγματος ισχίου στην ατυχή περίπτωση που η πτώση δεν αποφεύχθηκε. Τα προστατευτικά ισχίων είναι ιδιαίτερα δημοφιλή στην κεντρική και βόρεια Ευρώπη και στις ΗΠΑ.     

Το σύστημα HIPS®

Το σύστημα HIPS® αποτελείται από προστατευτικά ισχίων τα οποία τοποθετούνται σε θήκες σε ειδικά διαμορφωμένα εσώρουχα και αποσκοπεί στη μείωση του κινδύνου κατάγματος μετά από πτώσεις. Τα προστατευτικά HIPS® διατίθενται σε 2 τύπους: το HIPS Combined που περιλαμβάνει σκληρά προστατευτικά και το HIPS Soft στο οποίο τα προστατευτικά είναι κατασκευασμένα από μαλακά υλικά.

Το προστατευτικό HIPS Combined (Σχήμα 1) αποτελείται από ένα αφρώδες υλικό και ένα εξωτερικό σκληρό πλαστικό κέλυφος.

Τα προστατευτικά HIPS Combined, τα οποία αποτελούνται από διάταξη αφρώδους υλικού και εξωτερικού πλαστικού κελύφους, τοποθετούνται σε πλευρικές θήκες ενσωματωμένες σε ειδικά εσώρουχα.

Το προστατευτικό μέσω της πατενταρισμένης διάταξης των ειδικών υλικών και της σχεδίασής του αποσκοπεί α) στην απορρόφηση μέρους της δύναμης κρούσης, καθώς και β) στην εκτροπή της προς τους γειτονικούς μαλακούς ιστούς, με αποτέλεσμα η συνισταμένη δύναμη που τελικά εφαρμόζεται στο μείζονα τροχαντήρα να βρίσκεται σε ασφαλή επίπεδα (Σχήμα 2).

Στο HIPS Combined, τα υλικά και ο σχεδιασμός της διάταξης έχουν ως αποτέλεσμα η δύναμη κρούσης να απορροφάται και επίσης να εκτρέπεται σε γειτονικούς ιστούς, έτσι ώστε η συνισταμένη δύναμη που τελικά εφαρμόζεται στο μείζονα τροχαντήρα να βρίσκεται σε ασφαλή επίπεδα.

Το HIPS Soft (Σχήμα 3) αποτελείται από αφρώδη υλικά τα οποία έχουν την ικανότητα απορρόφησης μεγάλου μέρους της ενέργειας που δημιουργείται κατά τη διάρκεια κρουστικών φορτίων. Το HIPS Soft είναι πιο άνετο για χρήση και τη νύχτα κατά τη διάρκεια του ύπνου.

Προστατευτικά HIPS Soft τα οποία αποτελούνται από αφρώδες υλικό και ειδικές μεμβράνες και τοποθετούνται σε πλευρικές θήκες σε ειδικά εσώρουχα. Στo HIPS System Soft τα προστατευτικά είναι ραμμένα στις θήκες, κατάλληλα για ηλικιωμένους που δεν συνεργάζονται και για ανοϊκούς ασθενείς.

Κάθε τύπος προστατευτικών έχει εργονομικό σχεδιασμό ώστε να επιτυγχάνεται άνετη εφαρμογή, ενώ η σωστή και ανατομική τοποθέτησή τους εξασφαλίζεται τόσο από τις τσέπες που είναι ενσωματωμένες στα εσώρουχα όσο και από τον ειδικό σχεδιασμό των προστατευτικών που καλύπτουν το ισχίο σε όλα τα εύρη κίνησης (Σχήμα 4) καθώς και σε περιπτώσεις μετατόπισης τους από την βέλτιστη θέση.

Ο σχεδιασμός των προστατευτικών HIPS® εξασφαλίζει την προστασία του ισχίου σε κάθε εύρος κίνησης.

Εμβιομηχανική & Κλινική Αξιολόγηση του HIPS®  

Όλοι οι τύποι προστατευτικών HIPS® έχουν αξιολογηθεί και λάβει έγκριση από τον οργανισμό BFU (Swiss Council for Accident Prevention – http://www.bfu.ch) ο οποίος είναι ο μόνος που έχει θεσπίσει πρότυπα και διενεργεί δοκιμασίες αξιολόγησης προστατευτικών ισχίου. Πιο συγκεκριμένα, τα προστατευτικά HIPS® έχουν περάσει επιτυχώς τις εμβιομηχανικές δοκιμασίες [6] που έχει θεσπίσει ο BFU σε συνεργασία με το Ινστιτούτο EMPA (Swiss Federal Laboratories for Materials Testing and Research) και σύμφωνα με τις οποίες τα προστατευτικά πρέπει να ικανοποιούν το κριτήριο ασφάλειας που έχει θεσπίσει ο οργανισμός [7]. To κριτήριο ασφάλειας είναι ένας συντελεστής που εξασφαλίζει ότι οι συμπιεστικές και εφελκυστικές τάσεις που αναπτύσσονται στον αυχένα του μηριαίου οστού, σύμφωνα με ένα εμβιομηχανικό μοντέλο, βρίσκονται πολύ χαμηλότερα από τα όρια θραύσης του οστού όταν στο ισχίο εφαρμόζονται τα προστατευτικά. Μάλιστα, οι δοκιμασίες περιλαμβάνουν και μετρήσεις σε περιπτώσεις όπου τα προστατευτικά έχουν μετακινηθεί από τη βέλτιστη θέση που προτείνει ο κατασκευαστής. Κλινικά, το εν λόγω κριτήριο ασφάλειας περιγράφει ότι τουλάχιστον το 80% όλων των ατόμων ηλικίας 75 ετών [6,7] προστατεύονται από κάταγμα ισχίου μετά από πτώση όταν φορούν τα προστατευτικά HIPS®.

Σε κλινική μελέτη που διεξήγαγε ο BFU και το Κέντρο Γεροντολογίας του Πανεπιστημίου της Ζυρίχης σε 20 κέντρα φροντίδας ηλικιωμένων [8], συμμετείχαν 548 ηλικιωμένοι με παράγοντες κινδύνου πτώσης. Τα άτομα χωρίστηκαν σε ομάδα παρέμβασης και ομάδα ελέγχου και παρακολουθήθηκαν για 9 μήνες. Τα αποτελέσματα της μελέτης κατέδειξαν την αποτελεσματικότητα των προστατευτικών HIPS® στη μείωση του κινδύνου κατάγματος ισχίου από πτώση. Ο μέσος χρόνος κατά τον οποίο οι συμμετέχοντες φορούσαν τα προστατευτικά ήταν 50% της ημέρας και νύχτας. Κανένα κάταγμα δεν παρατηρήθηκε σε άτομα που φορούσαν τα προστατευτικά τη στιγμή της πτώσης (145 πτώσεις εκ των οποίων οι 62 στο ισχίο). Επίσης, δείχθηκε ότι όσοι δεν φορούν προστατευτικά είναι 3 φορές πιο πιθανό να υποστούν κάταγμα ισχίου σε σχέση με αυτούς που φορούν τα προστατευτικά HIPS®. Η αποδοχή τους έφθασε συνολικά το 68%, ενώ το 60% των ατόμων τα αξιολόγησε ως άνετα, χρήσιμα και χωρίς προβλήματα στην εμφάνιση όταν φοριούνται. Οι γυναίκες τα αποδέχτηκαν δύο φορές περισσότερο από τους άντρες, ενώ άτομα με δύο παράγοντες κινδύνου πτώσης ήταν 1,5 φορά πιο πιθανό να τα φορέσουν και με τρείς παράγοντες κινδύνου 2 φορές πιο πιθανό από ότι άτομα χωρίς κίνδυνο πτώσης.

Ενδείξεις χρήσης HIPS®

Η χρήση προστατευτικών HIPS® ενδείκνυται σε άτομα με οστεοπόρωση, ηλικιωμένους και ιδιαίτερα αυτούς με χρόνιες ασθένειες και τους μοναχικούς, σε άτομα με ζάλη/ίλιγγο, εξασθενημένη όραση, διαταραχές στη βάδιση ή την ισορροπία, νόσο του Πάρκινσον, άνοιες, γνωσιακές διαταραχές, σε άτομα με ιστορικό πτώσεων και γενικά σε άτομα με κάποιο ενδογενή παράγοντα κινδύνου πτώσης [1], όπως λήψη ψυχοτρόπων ή πολλαπλών φαρμάκων, κ.α.

Τύποι και μεγέθη

Τα προστατευτικά συνοδεύονται από εσώρουχα (αντρικά και γυναικεία, σε διάφορα μεγέθη) τα οποία έχουν ειδικές θήκες. Τα προστατευτικά, είτε τα σκληρά ή τα μαλακά, μπορούν να αφαιρούνται εύκολα από τις τσέπες των εσωρούχων, ωστόσο υπάρχει και ειδική έκδοση (HIPS System Soft) στην οποία οι τσέπες είναι ραμμένες για ηλικιωμένους που δεν συνεργάζονται και για ανοϊκούς ασθενείς. Τα προστατευτικά φέρουν ειδικό εξωτερικό στρώμα που δεν επιτρέπει την ανάπτυξη δυσάρεστων οσμών. Όλα τα προστατευτικά και τα εσώρουχα πλένονται στους 60ο C.

Όλα τα προιόντα HIPS® διατίθενται σε φαρμακεία και καταστήματα ορθοπαιδικών ειδών. 

Τα προϊόντα HIPS® είναι της δανικής εταιρείας Kibodan και αντιπροσωπεύονται αποκλειστικά στην Ελλάδα από την Ostracon (www.ostraconmed.com, τηλ. 2410-285477).

Αναφορές

  1. Διονυσιώτης Ι. Η άσκηση της οστεοπόρωσης & της πρόληψης των πτώσεων. Ελληνικό Ίδρυμα Οστεοπόρωσης, εκδόσεις HYLONOME, Αθήνα 2008.
  2. Paspati I, Galanos A, Lyritis GP (1998). Hip fracture epidemiology in Greece during 1977-1992. Calcif Tissue Int 62(6), pp. 542-547.
  3. Schroder HM, Petersen KK, Erlandsen M (1993). Occurrence and incidence of the second hip fracture. Clin Orthop Relat Res, 289:166.
  4. Facts and statistics about osteoporosis and its impact. International Osteoporosis Foundation (http://www.iofbonehealth.org/facts-and-statistics.html).
  5. Karagiannis A, Papakitsou E, Dretakis K, Galanos A, Megas P, Lambiris E, Lyritis GP (2006). Mortality rates of patients with a hip fracture in a southwestern district of Greece: ten-year follow-up with reference to the type of fracture. Calcif Tissue Int, 78(2), pp.72-77.
  6. Spierings, A.B. and S. Derler (2006). Assessment of hip protectors and corresponding hip fracture risk using stress calculation in the femoral neck. Medical Engineering & Physics, 28, pp. 550–559.
  7. Derler S., Stämpfli R. Test regulations for the acquisition of a bfu safety symbol for hip protectors. Test regulations R 0407/Hip protectors, Swiss Council for Accident Prevention BFU, March 2010.
  8. Hubacher Μ., Wettstein Α (2000). Die Wirksamkeit des Hüft-protektors zur Vermeidung von sturzbedingten Schenkelhalsfrakturen [The efficacy of hip protectors to prevent fall-related hip fractures], BFU Report 44, Swiss Council for Accident Prevention BFU.
Share
Βασίλειος Πρωτόπαππας, Ηλεκτρολόγος Μηχανικός και Μηχανικός Η/Υ, Διδάκτωρ Ιατρικής Τεχνολογίας Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, Υπεύθυνος Έρευνας και Τεχνολογίας, Ostracon E.Π.Ε., 23ης Οκτωβρίου, 28, 41222 Λάρισα, τηλ.: 2410 285477, vprotopappas@ostraconmed.com Νικόλαος Κ. Μαλίζος, Μηχανικός Πληροφορικής, MSc Εμβιομηχανικής, Υπεύθυνος Πωλήσεων και Μάρκετινγκ, Ostracon E.Π.Ε., 23ης Οκτωβρίου, 28, 41222 Λάρισα, τηλ.: 2410 285477, nmalizos@ostraconmed.com
Εκτυπώστε το άρθρο Email This Post Post2PDF

web design

WebOlution