Παθολογικά προβλήματα και άσκηση

Εκτυπώστε το άρθρο Email This Post
Post2PDF

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Οι κατηγορίες των ασκουμένων είναι ποικίλες. Η άσκηση πραγματοποιείται σε ερασιτεχνικό, επαγγελματικό και θεραπευτικό επίπεδο. Σε ερασιτέχνες η άθληση είναι συνήθως περιστασιακή με στόχο τη διατήρηση της φυσικής τους κατάστασης και την πρόληψη παθήσεων. Αντίθετα οι επαγγελματίες αθλούνται συστηματικά και στόχο τους αποτελεί ο πρωταθλητισμός. Επιπλέον υπάρχει η ομάδα των πασχόντων από διάφορες παθήσεις που ακολουθούν προγράμματα θεραπευτικής άσκησης. Τα προβλήματα που συναντάμε στις ανωτέρω κατηγορίες είναι εντελώς διαφορετικά μεταξύ τους όσον αφορά τα αίτια και την αντιμετώπισή τους.

Στο άρθρο αυτό παρουσιάζονται υπό αυτό το πρίσμα περιληπτικά μερικά από τα βασικότερα παθολογικά προβλήματα που προκαλούνται από την άσκηση αλλά και παθήσεις που δύνανται να συνυπάρχουν στους ασκούμενους είτε είναι ασθενείς είτε αθλητές. Ανάλογα με την ομάδα στην οποία αναφερόμαστε γίνεται και ο ανάλογος σχεδιασμός προγραμμάτων, ώστε να έχουμε καλύτερα αποτελέσματα σε αθλητικό ή θεραπευτικό επίπεδο και λιγότερες επιπλοκές.

ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ

Πριν την αναφορά σε προβλήματα που προκύπτουν κατά τη φυσική δραστηριότητα θεωρείται σκόπιμο να αναφερθούν στοιχεία αναφορικά με το σχεδιασμό προγραμμάτων άσκησης.

Η άσκηση εξατομικεύεται σύμφωνα με τους στόχους για κάθε άτομο και ανάλογα με την κατηγορία στην οποία ανήκει. Εφόσον πρόκειται για ασθενή εξαρτάται από τον τύπο και τη σοβαρότητα της ασθένειας και λαμβάνονται υπόψη οι λειτουργικές του δυνατότητες, οι συνοδές παθήσεις, ορθοπαιδικά προβλήματα κ.τ.λ. Επίσης είναι σημαντικό να λάβουμε υπόψη μας τους διαφορετικούς παράγοντες κάθε ενήλικα, όπως την ηλικία, την ορμονική  και διατροφική κατάσταση, διότι παίζουν ρυθμιστικό ρόλο στον καθορισμό των προγραμμάτων.

Τα προγράμματα άσκησης στηρίζονται στις κάτωθι βασικές αρχές που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη όταν σχεδιάζουμε ένα πρόγραμμα άσκησης, ώστε να μην δημιουργούνται προβλήματα από την άσκηση.

1) Συγκεκριμενοποίηση.

Η προσαρμογή του σώματος στις ασκήσεις ακολουθεί το συγκεκριμένο τύπο άσκησης που εφαρμόζεται. Για παράδειγμα, αν επιθυμούμε ευλυγισία τότε πρέπει να δοθεί στο πρόγραμμα έμφαση σε ασκήσεις ευλυγισίας, αν επιθυμούμε αύξηση της οστικής μάζας στο ισχίο και το μηρό, είναι απαραίτητο να σχεδιαστεί ένα πλάνο άσκησης  που να φορτίζει τα συγκεκριμένα μέρη (άλματα, τρέξιμο).

2) Ατομική πρόοδος.

Συνήθως τα αθλούμενα άτομα είναι ανυπόμονα και περιμένουν άμεσες αλλαγές στη φυσική τους κατάσταση. Δεν υπάρχει όμως γενικός κανόνας σχετικά με το πόσο γρήγορα αρχίζουν τα οφέλη σε κάθε άτομο. Για το λόγο αυτό η άσκηση πρέπει να γίνεται ει δυνατόν συστηματικά. Σε άτομα που είχαν εγκαταλείψει τις αθλητικές δραστηριότητες για χρόνια, η επανέναρξη εντατικής φυσικής δραστηριότητας μπορεί να οδηγήσει σε τραυματισμούς. Σε ασθενείς που παρακολουθούν προγράμματα θεραπευτικής άσκησης  τα μεγαλύτερα κέρδη φαίνονται σχετικά πρώιμα (> 6 μήνες) και συνεχίζονται αλλά με πιο αργό ρυθμό (μείωση ανταπόκρισης) στο επόμενο διάστημα

3) Σταδιακή Υπερφόρτιση

Για να προκαλέσουμε βελτίωση της φυσικής κατάστασης το σώμα πρέπει να δεχθεί σταδιακά μεγαλύτερες φορτίσεις. Αυτό σημαίνει μεγαλύτερη διάρκεια ή και συχνότητα άσκησης, μεγαλύτερη ένταση και μεγαλύτερη αντίσταση κατά την άσκηση. Για παράδειγμα το οστό έχει μια «τεμπέλικη ζώνη» ‼  Οποιαδήποτε άσκηση που φορτίζει  και  διεγείρει την προσαρμογή του οργανισμού, όπως ένα προοδευτικό πρόγραμμα jogging (βελτιώνει το καρδιαγγειακό σύστημα κ.τ.λ.), μπορεί να μην διεγείρει την προσαρμογή του οστού για αύξηση της οστικής πυκνότητας. Χρειάζονται ειδικότερες ασκήσεις με επιβάρυνση σε συγκεκριμένες μυϊκές ομάδες, ώστε να υπάρχουν οφέλη στο σκελετό.

4) Αναίρεση .

Στους ενήλικες τα οποιαδήποτε κέρδη κατά τη διάρκεια ενός προγράμματος άσκησης θα χαθούν εάν το πρόγραμμα σταματήσει. Αντιθέτως, σε παιδιά και εφήβους τα οφέλη κατά τη διάρκεια προγράμματος άσκησης παραμένουν για αρκετά χρόνια ακόμη και αν το πρόγραμμα της άσκησης σταματήσει

5) Ανάκτηση των δυνάμεων.

Το σώμα είναι απαραίτητο να ανανήψει από την άσκηση και να προσαρμοστεί στη νέα πραγματικότητα. Για παράδειγμα σε προγράμματα μυϊκής ενδυνάμωσης οι μύες υφίστανται έντονη καταπόνηση. Η ανάπτυξή τους γίνεται κατά την περίοδο της ανάπαυσης. Για το λόγο αυτό αλλάζουμε καθημερινά τις μυϊκές ομάδες που γυμνάζουμε, ώστε να δίνεται χρόνος στο μυϊκό σύστημα να ανανήψει.

ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ  ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΚΤΕΛΕΣΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΑΣΚΗΣΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΣΕ ΑΘΛΗΤΕΣ.

1.Οστεοπόρωση
Η σωστή στρατηγική της άσκησης με σκοπό μείωση των συνοδών καταγμάτων από οστεοπόρωση διαφέρει στις ηλικιακές ομάδες και είναι συγκεκριμένη σε κάθε ομάδα: Κατά την παιδική ηλικία στόχος είναι να αυξήσουμε την ανάπτυξη και  τη μέγιστη οστική πυκνότητα, ώστε οι νέοι να εισέλθουν στην ενηλικίωση με το καλύτερο δυνατό οστό. Στη συνέχεια και ειδικότερα στις μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες ο στόχος είναι η μείωση της οστικής απώλειας. Στη γεροντική ηλικία έμφαση δίνεται στις ασκήσεις που προφυλάσσουν από τις πτώσεις.

Από τα πιο σημαντικά προβλήματα στους οστεοπορωτικούς ασθενείς αποτελεί η πρόκληση της <ιδανικής> φόρτισης. Για την οστεογένεση είναι απαραίτητη η πρόκληση φόρτισης είτε μέσω της βαρύτητας είτε μέσω μηχανικής τάσης από τους μυς. Η άσκηση και το πρόγραμμα κινητοποίησης οφείλει να σχεδιαστεί με τέτοιο τρόπο ώστε να μην υπερφορτίσει τα οστά και να προκαλέσει συμπιεστικό κάταγμα, να φορτίσει όμως το οστό με στόχο τη διατήρηση της οστικής πυκνότητας και της δομικής αντοχής του και συγχρόνως να μην υποφορτίσει το οστό και να προκαλέσει μεγαλύτερη οστική απώλεια.

Οι οστεοπορωτικές γυναίκες πρέπει να αποφεύγουν ασκήσεις τύπου high impact aerobic λόγω κινδύνου τραυματισμού μαλακών μορίων, αυξημένης καρδιαγγειακής επιβάρυνσης και κίνδυνου κατάγματος και ασκήσεις που περιλαμβάνουν κάμψεις της σπονδυλικής στήλης (προσοχή στις ασκήσεις κοιλιακών). Επίσης όσον αφορά τις πλατφόρμες δόνησης που χρησιμοποιούνται στη μυϊκή εκγύμναση πρέπει να οι αθλούμενες να βρίσκονται υπό αυστηρή παρακολούθηση και να ακολουθούν συγκεκριμένο ασκησιολόγιο.

Γυναίκες μετά την εμμηνόπαυση,  αλλά και πιο ηλικιωμένες, μπορούν να μετέχουν και να έχουν οφέλη στη δύναμη και την οστική πυκνότητα από προγράμματα μυϊκής ενδυνάμωσης. Το γήρας συνοδεύεται από σαρκοπενία και αν θεωρήσουμε ότι οστό και μυς δρουν σα μονάδα πρέπει να διαφοροποιήσουμε τα προγράμματα άσκησης στις μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες περνώντας από τη φόρτιση του οστού στη φόρτιση των μυών για να έχουμε κέρδη στην οστική μάζα, την ισορροπία και την πρόληψη των πτώσεων.

  • Η γυναικεία αθλητική τριάδα και τα αποτελέσματα της υπερπροπόνησης

Από έρευνες φαίνεται να υπάρχει ένα σημείο κορεσμού για την άσκηση, έτσι ώστε η υπερβολική άσκηση να μην αυξάνει την οστική πυκνότητα αλλά και ίσως να τη μειώνει. Η οστεοπόρωση αποτελεί μια παράμετρο του συνδρόμου της γυναικείας αθλητικής τριάδας που αποτελεί μια  παθολογική κατάσταση που επιπλέον περιλαμβάνει αμηνόρροια και διαταραχές θρέψης. Εμφανίζεται συχνά σε αθλήτριες που συμμετέχουν κυρίως σε ατομικά αθλήματα και αισθάνονται σημαντική πίεση για διάκριση και αποτελέσματα. Πρόκειται κυρίως για αθλήματα όπου το χαμηλό σωματικό βάρος αποτελεί πλεονέκτημα.

Η διαταραχή αυτή συχνά διαλάθει και δεν αναγνωρίζεται. Οι συνέπειες της οστικής απώλειας μπορεί να είναι καταστροφικές για την αθλήτρια. Μπορεί να εμφανιστούν πρώιμα οστεοπορωτικά κατάγματα ενώ η απωλεσθείσα οστική μάζα μπορεί να μην ανακτηθεί μετέπειτα. Στο διάγραμμα 1 απεικονίζεται η σημασία των έμμηνων κύκλων στην οστική πυκνότητα αθλητριών. Τα κατάγματα εκ κοπώσεως είναι συνήθη και μπορεί να αποτελούν το πρώτο σημάδι του συνδρόμου σε αθλήτριες .

Διάγραμμα. Οστική πυκνότητα του εγγύς μηριαίου από 50 γυναίκες δρομείς αντοχής σε σύγκριση με τις αντίστοιχες σε ηλικία κορυφαίες οστικές πυκνότητες (Hologic Inc). Το διάγραμμα καταδεικνύει την γραμμική σχέση μεταξύ των έμμηνων κύκλων ανά έτος και της οστικής πυκνότητας. (AM=αμηνορροικές (0-3 κύκλοι το χρόνο), OL=ολιγομηνορροικές (4-10 κύκλοι το χρόνο), EU=ευμηνορροικές (11-13 κύκλοι το χρόνο), FN=αυχένας μηριαίου, FT=περιοχή τροχαντήρα *P<0.02, **P<0.01, ***P<0.001.

Η υπερπροπόνηση και η υπερβολική άσκηση συνδέεται και με άλλα προβλήματα υγείας που παρουσιάζονται και σε άτομα που ασχολούνται ερασιτεχνικά με τον αθλητισμό.

Σε ψυχολογικό επίπεδο τα άτομα που υπερπροπονούνται έχουν μη ρεαλιστικές προσδοκίες για το πώς <θα έπρεπε να φαίνεται  το σώμα τους>. Οι περισσότεροι άνθρωποι αντιμετωπίζουν αυτό το πρόβλημα της σωματικής εικόνας σε κάποια περίοδο της ζωής τους είτε είναι άνδρες είτε γυναίκες. Πολύ έντονα εμφανίζεται στις νεαρές γυναίκες με συνέπεια να παρουσιάζουν διαταραχές σίτισης (ανορεξία / βουλιμία). Επίσης εμφανίζεται και σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες, ως αποτέλεσμα της αύξησης του σωματικού βάρους και της παχυσαρκίας που παρατηρείται κατά αυτή την περίοδο λόγω ορμονικών διαταραχών.

Επιπλέον η υπερπροπόνηση οδηγεί  σε μυοσκελετικούς τραυματισμούς, διότι το μυϊκό σύστημα υφίσταται μεγάλη καταπόνηση .

2. Μυοσκελετικές κακώσεις

Οι τραυματισμοί από υπέρχρηση δεν προκύπτουν από ένα συγκεκριμένο συμβάν αλλά όταν επισυμβαίνουν επανειλημμένες καταπονήσεις σε ιστούς του σώματος με αποτέλεσμα υπερφορτίσεις ή καταστροφές στους ιστούς. Από τους πιο συνήθεις τραυματισμούς αυτού του τύπου είναι οι τραυματισμοί του πετάλου των στροφέων του ώμου, οι τενοντίτιδες του αγκώνα (tennis elbow, golfers elbow) και οι περιοστικές εξοστώσεις (shin splints). Οι τενοντίτιδες μπορεί να εξελιχθούν σε χρόνιες. Η κυριότερη αιτία όσον αφορά τις τενοντίτιδες είναι η ίδια η προπόνηση η οποία είτε αυξάνεται απότομα, είτε είναι μεγαλύτερης έντασης από αυτή που πρέπει. Αποτελούν από τις συχνότερες αθλητικές κακώσεις. Μερικοί οξείς τραυματισμοί που μπορούν να συμβούν συχνά όπως το διάστρεμμα της ποδοκνημικής, δεν θεωρούνται τραυματισμοί υπέρχρησης, όμως υποδηλώνουν μυϊκή ανισορροπία στην άρθρωση με ύπαρξη αγύμναστων μυϊκών ομάδων .

Οι κακώσεις των συνδέσμων (sprain injury) ταξινομούνται σε βαθμό (1ου, 2ου, 3ου ) ανάλογα με την διατομή ή απόσπαση του συνδέσμου. Παρουσιάζονται και στα κάτω και τα άνω άκρα και δύνανται να προκαλέσουν αστάθεια της τραυματισμένης άρθρωσης. Κατά τις αθλητικές δραστηριότητες μπορεί με ξαφνικές στροφικές κινήσεις να τραυματιστεί ο πρόσθιος χιαστός σύνδεσμος (ACL). Κακώσεις του γόνατος και του πρόσθιου χιαστού είναι συνήθεις στα σπορ.

Οι θλάσεις των μυών (strain injury) ταξινομούνται επίσης σε βαθμού 1ου, 2ου, 3ου με του 3ου να αποτελούν τις σοβαρότερες και να υποδηλώνουν  πλήρη διατομή του μυός. Θλάσεις σε μυς που διασχίζουν δύο αρθρώσεις, όπως οι οπίσθιοι μηριαίοι, οι τετρακέφαλοι είναι συχνοί σε αθλήματα που περιλαμβάνουν έντονο τρέξιμο.

Τα κατάγματα εκ κοπώσεως μπορούν να εμφανιστούν εξαιτίας παρατεταμένων φορτίσεων κατά τη διάρκεια των αθλημάτων. Το κάταγμα κοπώσεως είναι μια μερική ή ατελής μορφή κατάγματος του οστού που εμφανίζεται όταν επαναλαμβανόμενα ρυθμικά υπομέγιστα φορτία ασκούνται στο οστό και παράγουν ρωγμές. Τα πιο συνήθη οστά που μπορούν να υποστούν κατάγματα εκ κοπώσεως είναι του πέλματος και της κνήμης.

Κατά τις αθλητικές δραστηριότητες δύνανται να συμβούν και εξαρθρήματα. Τα αίτια είναι μια πτώση ή ένα πλήγμα, ιδιαίτερα σε σπορ που υπάρχει επαφή. Οι συνήθεις αρθρώσεις που υφίστανται εξάρθρωση είναι οι ποδοκνημικές, των γονάτων, των ώμων, των ισχίων και των αγκώνων. Επίσης μπορούν να εξαρθρωθούν τα δάκτυλα των χεριών και ποδιών.

Σε θαλάσσια σπορ το μεγαλύτερο ποσοστό τραυματισμών επηρεάζει το άνω άκρο και περιλαμβάνει τραυματισμούς της ωμικής ζώνης (25%) και του άνω άκρου (15%) (τενοντίτιδα μακράς κεφαλής δικεφάλου, τραυματισμοί της ακρωμιοκλειδικής άρθρωσης), ακολουθούν τραυματισμοί του κάτω άκρου (25%), του κορμού (20%) (τραυματισμοί αποφυσιακών αρθρώσεων, εκφυλιστικές αλλαγές), της κεφαλής και του αυχένα (14%). Γενικότερα οι κακώσεις αρθρώσεων/ συνδέσμων (27%) και τενοντίτιδες αποτελούν τις πιο συχνές παθολογικές καταστάσεις (20%)

Οι τραυματισμοί οφείλονται σε έλλειψη καλής φυσικής κατάστασης ,υπερπροπόνηση και ατυχήματα. Πολλές δραστηριότητες στα θαλάσσια σπορ είναι ξαφνικές και σποραδικές θέτοντας τους μυς σε κίνδυνο τραυματισμού με την πραγματοποίηση εκρηκτικών κινήσεων, που απαιτούν μεγάλη δύναμη σε  συνήθως απροετοίμαστες μυϊκές ομάδες χωρίς προθέρμανση. Δραστηριότητες σε ιστιοφόρα για παράδειγμα είναι συχνά αδέξιες με αποτέλεσμα οι αρθρώσεις να καταπονούνται με κινήσεις στροφικές, κάμψης και υπερέκτασης. Για παράδειγμα η ανασήκωση πανιών σε κινούμενο σκάφος είναι δύσκολη διαδικασία όσον αφορά τη διατήρηση σωστής στάσης Η μυοσκελετική επιβάρυνση επιτείνεται από κληρονομικά προβλήματα αναφορικά με τη στάση του σώματος σε πολλές από τις θέσεις που λαμβάνει το πλήρωμα στο σκάφος Η ανεπάρκεια καλής φυσικής κατάστασης δύναται να οξύνει συνήθεις μυϊκές ανισορροπίες που σχετίζονται με αλλαγές δυνάμεων σε μυϊκές ομάδες ανταγωνιστών μυών κατά την ιστιοπλοΐα Η έλλειψη προθέρμανσης, διατάσεων και χαλάρωσης κατά τη διάρκεια ενός αγώνα αυξάνουν τον κίνδυνο τραυματισμού.

Η οσφυαλγία είναι συνήθης στα θαλάσσια σπορ ιστιοπλοΐας. Ξαφνικές και έντονες κινήσεις για παράδειγμα στη λεμβο – πεζοπορία (dinghy hiking) μπορούν να οδηγήσουν σε προβλήματα στην οσφύ και στα γόνατα και η άσκηση σταθερής πίεσης στα πανιά προκαλεί προβλήματα στους ώμους και τραυματισμούς στο άνω άκρο. Στη λεμβο – πεζοπορία dinghy hiking, τα προβλήματα μπορούν να προκύψουν από την διαρκή υπερ-κύφωση της οσφύος λόγω αδύναμων κοιλιακών μυών ή και λόγω της υπέρχρησης και της υπερβολικής καταπόνησης από αυτή τη στάση στη σπονδυλική στήλη κατά την ιστιοπλοΐα. Ασφαλέστερο είναι να κρατείται η πλάτη ίσια, ανάλογα και με την τεχνική του αθλήματος.

3. Άσκηση και καρδιοπάθεια

Στόχος σε ασθενείς με καρδιοπάθεια είναι να επιστρέψουν στις προηγούμενες φυσικές τους δραστηριότητες με ασφάλεια. Αυτό επιτυγχάνεται με τροποποιήσεις, ώστε να ανταποκρίνονται οι ασθενείς με ασφάλεια στις καθημερινές λειτουργικές ικανότητες. Για το λόγο αυτό είναι αναγκαία η ανάπτυξη ενός ασφαλούς προγράμματος άσκησης και λειτουργικών ικανοτήτων (π.χ. προσομοίωση δραστηριοτήτων καθημερινής ζωής άρση, μεταφορά βάρους κ.τ.λ.).Επιβεβλημένη είναι η παρατήρηση και παρακολούθηση του ασθενούς κατά την άσκηση και η συνεννόηση με τον θεράποντα ιατρό για πιθανές τροποποιήσεις του προγράμματος.

v     Η πρόκληση της <ιδανικής> έντασης σε καρδιοπαθείς

Η άσκηση και το πρόγραμμα κινητοποίησης οφείλει να σχεδιαστεί με τρόπο ώστε να είναι υψηλότερη της συνήθους δραστηριότητας για να επιδράσει η άσκηση (training effect).Συγχρόνως όμως πρέπει η ένταση να είναι κάτω από το επίπεδο πρόκλησης συμπτωματολογίας (στηθάγχη κτλ.)

Τα οφέλη της άσκησης σε καρδιαγγειακούς ασθενείς είναι ποικίλα

  • Αντί-αθηροσκλήρυντικά (μείωση χοληστερίνης, τριγλυκεριδίων)
  • Βελτίωση ομοιοστασίας (γλυκόζης, ινσουλίνης)
  • Αντί-θρομβωτικά (μείωση γλοιότητας αίματος)
  • Αντί-ισχαιμικά (βελτίωση ενδοθηλίου αγγείων)
  • Αντί-αρρυθμικά (μείωση συμπαθητικής δραστηριότητας μέσω πτώσης των κατεχολαμινών, με συνέπεια μείωση αρτηριακής πίεσης και προφύλαξη μυοκαρδίου)
  • Ψυχολογικά

Στον κάτωθι πίνακα 1 απεικονίζονται οι τύποι της άσκησης, οι στόχοι, η ένταση, η συχνότητα και η διάρκεια των προγραμμάτων καθώς και προφυλάξεις που πρέπει να λαμβάνονται σε αυτή την κατηγορία ασθενών.

Πίνακας 1. Άσκηση σε καρδιοπαθείς

v     Καρδιολογικά προβλήματα σε αθλητές

Το πιο συχνό αίτιο παραπομπής αθλητών για πληρέστερο έλεγχο της καρδιακής λειτουργίας είναι η ανεύρεση φυσήματος κατά την κλινική εξέταση. Ιστορικό συγκοπτικού επεισοδίου σε άτομο που αθλείται σε συνδυασμό με καρδιακό φύσημα υποδηλώνει πιθανότητα ύπαρξης ιδιοπαθούς υπερτροφικής μυοκαρδιοπάθειας Οπωσδήποτε έλεγχο χρήζουν και άτομα με οικογενειακό ιστορικό υπερτροφικής μυοκαρδιοπάθειας ή ιστορικό αιφνίδιου  θανάτου στην οικογένεια (Πίνακας 2).

Πίνακας 2. Συχνές καρδιολογικές παθήσεις σε αθλητές

4. Άσκηση σε υπέρταση

Οι βασικές συστάσεις στους ασθενείς με υπέρταση αφορούν στην καθιέρωση συστηματικής φυσικής δραστηριότητας στον τρόπο ζωής και στον έλεγχο του σωματικού βάρους. Στον κάτωθι πίνακα (Πίνακας 3) απεικονίζονται οι τύποι της άσκησης ,οι στόχοι ,η ένταση ,η συχνότητα και η διάρκεια των προγραμμάτων καθώς και προφυλάξεις που πρέπει να λαμβάνονται σε αυτή την κατηγορία ασθενών.

Πίνακας 3. Άσκηση σε υπέρταση

Πίνακας 3. Άσκηση σε υπέρταση

5. Άσκηση και αρθρίτιδα

Οι ασθενείς που πάσχουν από οστεοαρθρίτιδα βοηθούνται ποικιλοτρόπως με τις ασκήσεις. Επιπλέον η άσκηση βοηθά στη μείωση του σωματικού βάρους, κάτι που είναι σημαντικό γιατί στους υπέρβαρους καταπονούνται περισσότερο οι αρθρώσεις. Η έναρξη γίνεται  με ήπιες ασκήσεις, δυσκολεύοντας σταδιακά το πρόγραμμα , χωρίς να  πιέζουμε τον ασκούμενο, έτσι ώστε να ιδρώνει κατά την άσκηση αλλά συγχρόνως να μπορεί υποθετικά να συνομιλήσει με κάποιον.

Υπάρχουν  τρεις (3) τύποι άσκησης που είναι κατάλληλοι:

α) Ασκήσεις εύρους κίνησης των αρθρώσεων. Σκοπό έχουν να διατηρήσουν και να αυξήσουν το εύρος κίνησης των αρθρώσεων. Οι ασκήσεις αυτές αυξάνουν την ευλυγισία των ιστών, ιδιαίτερα όταν συνδυάζονται με ήπιες διατάσεις. Διατείνοντας τους μυς με ασκήσεις εύρους κίνησης βελτιώνεται η μηχανική του σώματος, η στάση και η λειτουργικότητα.

β) Ασκήσεις ενδυνάμωσης. Οι ασκήσεις αυτής της κατηγορίας πρέπει να γίνονται κάθε μέρα (εκτός αν ο ασθενής πονά) με σκοπό να αυξήσουν τη μυϊκή δύναμη. Μπορούν να γίνουν με τρόπο ισομετρικό ή ισοτονικό με αντίσταση. Οι δυνατοί μύες βοηθούν στην στήριξη και προφυλάσσουν τις προσβεβλημένες αρθρώσεις.

γ) Αεροβικές ασκήσεις. Βελτιώνουν  τη σωματική ικανότητα, μειώνουν τον πόνο, και αυξάνουν την αντοχή. Αεροβικές ασκήσεις είναι η δυναμική βάδιση, το ποδήλατο, η κολύμβηση .

Πίνακας 4. Άσκηση σε άτομα με αρθρίτιδα

Στον πίνακα 4 απεικονίζονται οι τύποι της άσκησης ,οι στόχοι ,η ένταση ,η συχνότητα και η διάρκεια των προγραμμάτων καθώς και παράγοντες που πρέπει να λαμβάνονται σε αυτή την κατηγορία ασθενών.

Θα πρέπει να αναφερθούμε στο γεγονός της μακροχρόνιας λήψης μη στεροειδών αντιφλεγμονωδών φαρμάκων από τους αρθριτικούς ασθενείς και της αναιμίας που προκαλούν ,λόγω γαστρεντερικής αιμορραγίας που πιθανόν να ελαττώνει τις εφεδρείες του οργανισμού τους .Επίσης στην κατηγορία αυτή μεγάλη είναι η σημασία της υδροθεραπείας. Η άνωση του νερού μειώνει την καταπόνηση στις αρθρώσεις  και στους μυς και επιτρέπει μεγαλύτερο εύρος κίνησης μέσω της υποστήριξης του βάρους του σώματος. Μεταβάλλοντας το βάθος επιτρέπεται μεταβολή της αντίστασης και στο χλιαρό νερό αυξάνεται η μυϊκή αποδοτικότητα. Ο πόνος στις αρθρώσεις ανακουφίζεται λόγω της επίδρασης της πίεσης και της θερμοκρασίας στις νευρικές απολήξεις και ως αποτέλεσμα της μυϊκής χαλάρωσης .

v     Μπορούν να προκαλέσουν τα σπορ οστεοαρθρίτιδα ;

Η οστεοαρθρίτιδα εμφανίζεται κυρίως σε συγκεκριμένα σπορ που είναι τα ακόλουθα:

  • Ποδόσφαιρο
  • rugby
  • racket sports
  • Δρόμοι μακρινών αποστάσεων

Ο κύριος μηχανισμός είναι η υπέρχρηση των αρθρώσεων ανεξαρτήτως της μη ύπαρξης τραυματισμού οι ερευνητές υποθέτουν πως οι μη φυσιολογικές ή ξαφνικές προσκρούσεις ,τα βαριά φορτία στα κάτω άκρα και οι προϋπάρχουσες ανωμαλίες των ποδιών ή τραυματισμοί αυξάνουν τον κίνδυνο οστεοαρθρίτιδας.

6. Άσκηση και διαβήτης

Πριν την έναρξη προγράμματος άσκησης σε διαβητικούς συνιστάται αξιολόγηση αναφορικά με το καρδιαγγειακό και νευρικό σύστημα, τη νεφρική λειτουργία και την όραση (πιθανές επιπλοκές). Απλά καρδιαγγειακά τεστ καρδιακού ρυθμού για πιθανή ύπαρξη ταχυκαρδίας ή  ορθοστατικής υπότασης με πραγματοποίηση βαθιών αναπνοών και  χειρισμών valsalva δίνουν πληροφορίες για αυτόνομη νευροπάθεια. Με την άσκηση βελτιώνεται η  ανοχή στη γλυκόζη και αυξάνεται η  ευαισθησία στην ινσουλίνη.Επιπλέον υπάρχει

  • Βελτίωση λιπιδαιμικού προφίλ
  • Μείωση αρτηριακής πίεσης
  • Έλεγχος του σωματικού βάρους
  • Αύξηση των λειτουργικών δυνατοτήτων
  • Βελτίωση ποιότητας ζωής

Η υπεργλυκαιμία  μπορεί να εμφανιστεί κατά τη διάρκεια της άσκησης με συμπτωματολογία αδυναμίας, δίψας, στεγνού στόματος, ναυτίας και αναπνοής κετόνης. Άλλη επιπλοκή αποτελεί σε διαβητικούς η εμφάνιση υπογλυκαιμίας με συμπτωματολογία  τρόμου χειρών, ζάλης, κόπωσης, ασταθούς βάδισης, κλάματος, σύγχυσης, διαταραχών όρασης και απώλειας συνείδησης. Ιδιαίτερη προφύλαξη στις ασκήσεις απαιτούν ασθενείς με αμφιβληστροειδοπάθεια καθώς και περιφερικές νευροπάθειες, διότι αυξάνουν την πιθανότητα πτώσης. Στην περίπτωση που διαπιστωθούν σημεία αυτόνομης νευροπάθειας υπάρχει ο κίνδυνος εμφάνισης σιωπηλής ισχαιμίας ή και εμφράγματος μυοκαρδίου κατά τις αθλητικές δραστηριότητες .Θα πρέπει να τονιστεί και η σημασία της ενυδάτωσης κατά την άσκηση ,διότι η πολυουρία που παρουσιάζεται στους διαβητικούς ασθενείς συντελεί και σε διαταραχές της θερμορύθμισης. Για την αποφυγή δυσάρεστων επιπλοκών κατά την άσκηση συνίσταται η λήψη υδατανθράκων και η μέτρηση γλυκόζης πριν και μετά την άσκηση και ο καθορισμός της κατάλληλης ώρας ένεσης της ινσουλίνης.

Πίνακας 5. Άσκηση σε διαβητικούς και ειδικές προφυλάξεις

7. Νευρολογικά προβλήματα

Σε καταδύσεις που πραγματοποιούνται χωρίς εξοπλισμό με κράτημα της αναπνοής είναι δυνατό να εμφανιστεί μια μείωση ή και απώλεια της συνείδησης λόγω υποξίας, ως συνέπεια του βίαιου υπεραερισμού ή της ανόδου από παρατεταμένη κατάδυση.

Η νόσος των δυτών περιγράφηκε το 1965 ως παθολογική κατάσταση που προκαλεί νευρολογικά προβλήματα σε δύτες που περιλάμβαναν μερική ή πλήρη παράλυση, ίλιγγο, απώλεια της συνείδησης μέχρι και θάνατο. Τα αισθητικά, κινητικά, οπτικά προβλήματα και οι διαταραχές λόγου συνήθως υφίενται σταδιακά μετά από μερικές ώρες ή θεραπεύονται με αποσυμπίεση σε ειδικούς θαλάμους. Άλλη νευρολογική επιπλοκή που μπορεί να συμβεί είναι η επιληπτική κρίση με επακόλουθη εισρόφηση νερού και πνιγμό.

8. Αναπνευστικά προβλήματα

Το ασκησιογενές άσθμα αποτελεί το σημαντικότερο πρόβλημα του αναπνευστικού κατά την άσκηση. Οι αεροβικές ασκήσεις όπως το τρέξιμο, το μπάσκετ, το ποδόσφαιρο είναι πιθανότερο να προκαλέσουν συμπτώματα άσθματος σε σχέση με την άρση βαρών, το γκολφ ή τη δυναμική βάδιση. Ασκήσεις με διάρκεια 2-32 λεπτά προκαλούν άσθμα. Η σοβαρότητα και η διάρκεια της συστολής των βρόγχων είναι λιγότερη μετά από ασκήσεις διάρκειας μικρότερης των 2 λεπτών.

9. Άσκηση και ακράτεια ούρων

Η ακράτεια ούρων αποτελεί τροχοπέδη στη συμμετοχή της γυναίκας σε αθλητικές δραστηριότητες. Η συχνότητα στα σπορ μεταξύ νέων αθλητριών κορυφής (δεδομένα από Η.Π.Α.) ποικίλλει από 0% (γκολφ) έως 80% (αθλήτριες τραμπολίνο).Τα υψηλότερα ποσοστά ευρέθησαν σε σπορ που υπήρχαν αθλητικές δραστηριότητες μεγάλης έντασης όπως η γυμναστική και τα ομαδικά αθλήματα

Η γνώση των αρχών της άσκησης στις παθήσεις όταν σχεδιάζεται ένα πρόγραμμα βοηθά να μεγιστοποιηθούν τα οφέλη. Τα προγράμματα ασκήσεων αναζωογονούν το μυϊκό σύστημα, στοχεύουν στη μείωση του πόνου και τη βελτίωση της λειτουργικότητας. Χρειάζεται όμως καθοδήγηση  από γιατρούς Φυσιάτρους και επίσης συνεργασία με τους φυσικοθεραπευτές, γυμναστές και διαιτολόγους, ώστε να υπάρχει το καλύτερο αποτέλεσμα.

  • η βιβλιογραφία του άρθρου βρίσκεται στη διάθεση του συγγραφέως

Share
γράφει ο Δρ. Διονυσιώτης Ιωάννης, Φυσίατρος-Ιατρός Αποκατάστασης, Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Αθηνών, Μονάδα Φυσικής Ιατρικής & Αποκατάστασης, Νοσοκομείο Ρόδου, ειδικός επιστημονικός συνεργάτης Εργαστηρίου Έρευνας Παθήσεων Μυοσκελετικού Συστήματος Πανεπιστημίου Αθηνών
Εκτυπώστε το άρθρο Email This Post Post2PDF

web design

WebOlution